ماه رمضان نهمین ماه از ماههای قمری و بهترین ماه سال است. واژه رمضان از ریشه «رمض» و به معنای شدت تابش خورشید بر سنگریزه است.
می‌گویند چون به هنگام نامگذاری ماه های عربی، این ماه در فصل گرمای تابستان قرار داشت، ماه «رمضان» نامیده شد، ولی از سوی دیگر، «رمضان» از اسماء الهی است. این ماه ماه نزول قرآن و ماه خداوند است و شب‌های قدر در آن قرار دارد. فضیلت ماه رمضان بسیار زیاد و نامحدود است.

الهی !

الهى ! لذت گرسنگى را در کامم برکت ده.

الهى ! واى بر آنکه در شب قدر ، فرشته بر او فرود نیامده با دیو همدم و همنشین گردد.*

1- فضیلت ماه رمضان

رمضان ، ماهی است که در آن قرآن فرو فرستاده شده است ؛ [ کتابی] که مردم را راهنما و [در بر دارنده ] نشانه های آشکار هدایت و میزان تشخیص حق از باطل است .  سوره مبارکه بقره آیه 185

پیامبر اکرم (ص) : درهای آسمان در شب اول ماه رمضان گشوده می شود و تا آخرین شب این ماه بسته نمی شود.

پیامبر اکرم (ص) : اى مردم ماه خدا با برکت و رحمت و آمرزش به شما رو کرده است، ماهى است که پیش خدا بهترین ماه است و روزهایش بهترین روزها و شبهایش بهترین شبها و ساعاتش بهترین ساعات.

پیامبر اکرم (ص) :  بدبخت واقعی کسی است که  این ماه را پشت سر گذارد و گناهانش آمرزیده نشود .

پیامبر اکرم (ص) :  رمضان ، رمضان نامیده شد ؛ زیرا گناهان را می سو زاند .      

امام حسن (ع ) : خداوند ماه رمضان را میدان مسابقه ای برای آفریدگان خود قرار داده تا با طاعتش برای خشنودی او از یکدیگر پیشی گیرند . 

2-روزه

ای مومنان ! روزه بر شما مقرر شده است ؛ همچنان که بر پیشینیان شما مقرر شده بود ، شاید که پرهیزگار شوید . سوره مبارکه بقره آیه 183 

پیامبر اکرم (ص) : روزه سپری است در برابر آتش      

پیامبر اکرم (ص) : برای هر چیزی زکاتی است و زکات بدن ها روزه داری است .     

پیامبر اکرم (ص) : باگرسنگی مجاری او (شیطان ) راتنگ نمایید ، که او مانند خون دربدن انسان جاری است .

پیامبر اکرم (ص) : روزه بگیرید تا تندرست باشید .     

امام علی (ع) : روزه دل ، اندیشیدن به گناهان ، برتر است از روزه شکم ؛ یعنی غذا خوردن   

3-تلاوت قرآن

کسانی که کتاب [ آسمانی ] را به آنها دادیم ، [و] آن را چنان که شایسته آن است می خوانند ، ایشان اند که به آن ایمان دارند . سوره مبارکه بقره ، آیه 121

پیامبر اکرم (ص) : در ماه رمضان قرآن بسیار تلاوت کنید .     

پیامبر اکرم (ص) : هرگاه فردی از شما دوست داشته باشد که با پروردگارش سخن بگوید ، قرآن بخواند .    

پیامبر اکرم (ص) : از خواندن قرآن غافل مشو ؛ زیرا قرآن دل را زنده می کند و از فحشا و زشت کاری و ستم بازمی دارد .

امام محمد باقر (ع) : براى هر چیزى بهارى است و بهار قرآن رمضان است.
4- دعا واستغفار

پیامبر اکرم (ص) : دعای روزه دار ردّ نمی شود .    

پیامبر اکرم (ص) : خداوند در هر شب ماه رمضان می گوید :« به عزت و جلالم سوگند ، به فرشتگان فرمان داده ام درهای آسمان را بر روی بندگان دعا کننده من بگشاید ».    

پیامبر اکرم (ص) : ماه رمضان ماه استغفار ، ماه روزه و ماه دعا است . 

پیامبر اکرم (ص) : ماه خدا به سوی شما روی آورده است ...  جان شما در گرو اعمال شما است ؛ پس آن را با استغفار آزاد کنید .

پیامبر اکرم (ص) : دعای شما در این ماه به اجابت می رسد . 

امام علی (ع) : بر شما باد در ماه رمضان به بسیاری استغفار و دعا  . 

امام سجاد (ع) در ماه رمضان جز به دعا و تسبیح و استغفار و تکبیر لب نمی گشود .   

5- شب های قدر

پیامبر اکرم (ص) : هر کس شب قدر را احیاء بدارد ، تا سال آینده عذاب از او برداشته می شود . 

پیامبر اکرم (ص) : هر کس از روی ایمان و برای رسیدن به ثواب الهی ، شب قدر را به عبادت بگذراند ، گناهان گذشته اش آمرزیده می شود . 

امام صادق (ع) : قلب ماه رمضان شب قدر است . 

امام صادق (ع) : هر که فاطمه را ، آن گونه که سزاوار است ، بشناسد ، بی تردید شب قدر را درک کرده است . 

امام صادق (ع) : مقدرات در شب نوزدهم تعیین ، در شب بیست و یک تایید و در شب بیست و سوم [ماه رمضان]  امضا می شود .

6 ـ اعمال نیک

پیامبر اکرم (ص) : مردم ! ‌هر کدام از شما که اخلاق خود را در این ماه اصلاح کند، روزی که در صراط پاها می لغزد، جوازی بر صراط خواهد داشت.

امام صادق (ع) : هر کس در ماه رمضان صدقه ای بدهد ، خداوند هفتاد نوع بلا را از او دور می کند .

پیامبر اکرم (ص) : اعتکاف در یک دهه از ماه مبارک رمضان برابر با ثواب دو حج و دو عمره است.
در پایان یک دعا : تقبل الله منا و منکم صالح الاعمال ....

به برخی از حوادث و رویدادهای مهم این ماه اشاره می‌شود:

وفات حضرت خدیجه در دهم رمضان سال دهم بعثت.

ولادت امام حسن مجتبی علیه السلام نیمه رمضان سال دوم هجرت.
جنگ بدر در سال دوم هجرت.
فتح مکه در سال هشتم هجرت.
مراسم عقد اخوت و پیمان برادری میان مسلمان، و ایجاد اخوت اسلامی بین پیامبر و امام علی علیه السلام.
بیعت مردم به ولایت‌عهدی امام رضا علیه السلام در سال 201 قمری.

منابع :
هدایة الانام الی وقایع الایام، محدث قمی، ص 21